Phân tích tác phẩm Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê) – Văn hay lớp 12

Phân tích tác phẩm Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê) – Bài làm số 1 của một bạn giỏi văn tỉnh Tiền Giang

Ơ-nít Hê-minh-uê (1899 – 1961) sỉnh tại bang l-li-noi nước Mĩ, trong một gia đình trí thức. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông tham gia thế giới thứ nhất ở chiến trường l-ta-li-a với tư cách phóng viên mặt trận. Sau đó, ông sang Pháp vừa làm báo vừa bắt đầu sáng tác.

Hê-minh-uê là một trong những nhà văn vĩ đại nhất nước Mĩ thế kỉ XX. ông là người khai sinh ra nguyên lí sáng tác: coi tác phẩm nghệ thuật như một tảng băng trôi, người đọc tự khám phá phần chìm để thấy được ý nghĩa và giá trị đích thực của tác phẩm, ông vinh dự được nhận Giải Pu-lit-dơ (1953) – giải thưởng văn chương cao quý nhất của Hoa Kì và Giải thưởng Nô-ben về (1954). Hê-minh-uê đã để lại một khối lượng tác phẩm đổ sộ gồm nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ, hồi kí, ghi chép… Năm 1952, sau gần 10 năm sống ở Cu-ba, Hê-minh-uê cho ra đời tác phẩm Ông già và biển cả. Đây là cuốn tiểu thuyết tuy chỉ có tầm cỡ của một truyện vừa nhưng lại là tác phẩm nổi bật nhất trong sự nghiệp sáng tác của Hê-minh-uê bởi nó đã chứa dựng thông điệp quan trọng được coi là tuyên ngôn nghệ thuật của nhà văn: được sinh ra không phải để dành cho thất bại. có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại.

Bối cảnh của truyện là ngôi làng chài yên ả gần bến cảng La-ha-ba-na. Nhân vật chính là ông lão ngư phủ Xan-ti-a-gô với mơ ước cháy bỏng là sẽ đánh bắt được một con cá lớn nhất trong đời. Một mình trên con thuyền nhỏ bé ra khơi, ông lão quyết lập chiến công. Trải qua nhiều ngày lênh đênh trên biển cả đầy vất vả, hiểm nguy, cuối cùng ông lão đã đánh bắt dược một con cá kiếm khổng lồ, buộc nó cặp mạn thuyền rồi dong vào bờ. Nhưng con cá kiếm đã bị đàn cá mập tấn công, ông lão dùng hết sức lực để chống chọi với lũ cá mập hung dữ. Khi đuổi được lũ cá mập ra xa thì con cá kiếm chỉ còn lại bộ xương, ông lão buồn bã trở về túp lều của mình, nhưng trong lòng ông vẫn chưa tắt những tốt đẹp.

Thông qua hình ảnh ông lão Xan-ti-a-gô đơn độc, quật cường đã con cá kiếm khổng lồ bằng ý chí phi thường và kĩ năng nghề nghiệp điêu luyện, Hê-minh-uê ca ngợi phẩm chất đáng quý của con người .

Ông già và biển cả được đánh giá là bài ca ca ngợi con người. Đây là tác phẩm hay nhất, nhiều ý nghĩa nhất, vì thế nôn đọc bất cứ đoạn nào chúng ta cũng thấy sự thể hiện sinh động của nguyên lí tảng băng trôi trong sảng tác của Hô-minh-uê.
Bố cục đoạn trích gồm hai phần:

Phần 1: Từ đầu đến… Con cá trắng bạc, thẳng đơ và bồng bềnh theo sóng: Miêu tả cuộc chinh phục con cá kiếm của ông lão Xan-ti-a-gô.

Phần 2: Còn lại: Miêu tả hành trình trở về của ông lão.

Đoạn trích kể về việc sau khi con cá kiếm mắc câu, ông lão Xan-ti-a-gô đã vật lộn với nó gần hai ngày đêm, sức lực cạn kiệt nhưng ông lão vẫn quyết tâm giết bằng được nó. Cuộc chiến để thu hồi thành quả lao động của ông lão Xan-ti-a-gô quả là vất vả và khó nhọc.

Nhà văn miêu tả con cá kiếm như một “nhân vật đặc biệt” với những nét khác thường. Ở đầu đoạn trích, con cá chưa xuất hiện ngay mà chỉ tạo ấn tượng bằng những vòng lượn tròn rất lớn. Nhà văn có dụng ý để ông lão cảm nhận gián tiếp về con cá qua những vòng lượn của nó. Từ lúc mắc câu, con cá kiếm không nổi lên mặt nước mà cứ kéo sợi dây câu bơi ra xa. Sau đêm thứ hai, khi đã kéo chiếc thuyền của ông lão đi khắp các hướng thì con cá bắt đầu lượn vòng. Những vòng lượn gợi lên từng thời điểm và mức độ căng thẳng của cuộc đấu sức giữa ông lão và con cá kiếm. Lần thứ nhất, con cá còn khỏe nên nó lượn một vòng tròn rất lớn. Hai giờ sau, các vòng tròn hẹp hơn. Đến lần thứ hai, sau khi quật mạnh sợi dây vài lần, con cá không quật dây đáy nữa mà bắt đầu lại lượn vòng chầm chậm, tức là nó đã dần dần đuối sức. Hai lần đầu, ông lão phán đoán độ lớn của con cá nhờ cảm giác từ đôi tay đang níu giữ sợi dây. Những vòng lượn tiếp theo, con cá đã nhô mình lên khỏi mặt nước và ông lão lần đầu tiên thấy con cá.

Xảy ra đồng thời với những vòng lượn để thoát khỏi lưỡi câu của con cá kiếm là hành động dùng hết sức níu sợi dây để kéo con cá vào gần thuyền của ông lão. Cứ mỗi lần con cá lượn vòng là mỗi lần ông lão phải gắng sức, đến nỗi cảm thấy choáng váng. Sau mỗi lần như thế, ông lão lại tự nhủ: Hãy cố lên chút nữa, hãy giữ đầu óc tỉnh táo! Những chi tiết này cứ lặp đi lặp tại cho đến khi ông lão phóng ngọn lao vào trúng tim con cá.

Kiểu kết cấu trên nhằm đặc tả sức mạnh và sự khôn ngoan của con cá kiếm và cho thấy mức độ gay go, quyết liệt của cuộc chiến giữa ông lão Xan-ti-a-gô với con cá kiếm. Vòng lượn của con cá càng nhiều và thay đổi liên tục chứng tỏ nó khôn ngoan, dũng cảm, kiên cường chống đỡ không kém gì đối thủ. Con cá cố gắng thoát khỏi sự níu kéo quyết liệt của lão ngư phủ. Cả hai bên đều đã kiệt sức nhưng đều cố giành phần thắng về mình.
Sự lặp lại những vòng lượn của con cá kiếm còn gợi lên hình ảnh một ngư phủ từng trải và lành nghề. Chỉ bằng mắt nhìn và cảm giác đau đớn nơi bàn tay, ông lão đã ước lượng được độ lớn của con cá qua những vòng lượn từ rộng tới hẹp, từ xa tới gần. Xan-ti-a-gô đã khéo léo điểu khiển sợi dây vì nếu để chùng dây thì không thể kéo con cá lại gần, còn nếu căng dây quá thì con cá sẽ nhảy vọt lên, có thể làm tuột lưỡi câu. Lúc đầu, ông lão thu ngắn dây để con cá không thể quay vòng: Lão lách vai và đầu ra khỏi sợi dây và bắt đầu liên tục kéo nhẹ nhàng.

Diễn biến cuộc chinh phục con cá kiếm của ông lão Xan-ti-a-gô được tác giả miêu tả như một trận chiến đấu thực sự. Suốt hai giờ đồng hổ, ông lão mệt nhoài, người đẫm mồ hôi vì cứ phải ra sức kéo sợi dây để cho con cá khỏi quay vòng. Sức lực của ông lão suy kiệt nhanh chóng, ông lão thấy hoa mắt…, mồ hôi xát muối vào mắt lão và xát muối lên vết cắt phía trên mắt và trán. Ông lão tự nhủ: Chúa sẽ giúp ta chịu đựng. Ta sẽ đọc một trăm lần kinh Lạy Cha và một trăm lần kinh Mừng Đức Mẹ. Nhưng lúc này thì ta chưa thể đọc.

Đến vòng lượn thứ ba, khi đã thấm mệt, con cá không quật dây nữa và bắt đầu lại lượn vòng chầm chậm… Rồi ông lão nhìn thấy: Cài đuôi lớn hơn cả chiếc lưỡi hái lớn, màu tím hồng dựng trên mặt đại dương xanh thẫm. Nó lại lặn xuống và khi con cá hãy còn mấp mé mặt nước, ông lão có thể nhìn thấy thân hình đồ sộ và những sọc tỉa trên mình nó. Cánh vi trên lưng xếp lại, còn bộ vây to sụ bên sườn xòe rộng.

Ông lão phân tích tình hình, tìm mọi cách kéo con cá lại gần thuyền và tự động viên: Hãy bình, tĩnh và giữ sức, lão già ạ. Kéo đi, tay ơi… Hãy đứng vững, đôi chân kia. Hãy tỉnh táo vì tao, đầu à… Nhưng đó cũng là lúc sức cùng lực kiệt: Miệng lão khô khốc không thể nói nổi, hoặc nếu có thì cũng bằng giọng thì thảo, yếu ớt.

Khi ông lão chuẩn bị phóng mũi lao vào con cá, như trêu ngươi, nó rướn thẳng mình, lại chầm chậm bơi xa, cái đuôi đồ sộ lắc lư trong không trung. Thời điểm quyết định đã tới: ông lão nhấc cao ngọn lao hết mức, vận hết sức bình sinh… phóng xuống sườn con cá ngay sau cái vây ngực đồ sộ, vươn cao trong không trung ngang ngực ông lão… Con cá phóng vút lên khỏi mặt nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp và sức lực. Nó dường như treo lơ lửng trong không trung phía trên ông lão và chiếc thuyền. Thoáng chốc nó rơi sầm xuống làm nước bắn tung trùm lên cả ông lão lẫn con thuyền.

Cách kể chuyện và miêu tả hấp dẫn của tác giả giúp người đọc hình dung ra diễn biến trận đánh càng về sau càng gay go, căng thẳng. Sức lực của ông lão cứ yếu dần đi theo từng vòng lượn của con cá kiếm.

Trong tình huống đơn độc và gay cấn, ông lão biết rằng tốt hơn cả là tự cứu mình. Vì thế nên ông lão củng cố tinh thần và sức chịu đựng để tồn tại và chiến thắng, luôn luôn tự nhủ: Hãy giữ cho đầu óc tĩnh táo và biết cách chịu đựng như một con người.

Ý chí, nghị lực của ông lão Xan-ti-a-gô còn thể hiện ở quyết tâm bắt bằng được con cá. Sức lực cạn kiệt nhưng lão vẫn cố gượng dậy để tiếp tục chiến đấu: Lão cảm thấy hoa mắt suốt cả tiếng đồng hồ, lão cảm thấy choáng váng, đau đớn…

Ông lão phán đoán, phân tích tình thế rồi đưa ra giải pháp hành động hợp lí, chính xác, đồng thời kiên trì chịu đựng và tin rằng mình sẽ giết được con cá: Chỉ hai ba vòng nữa thôi thì ta sẽ có nó… Tao sẽ tóm mày ở đường lượn… Ta đã di chuyển được nó.

Sức mạnh mà Tạo hóa ban tặng cho con cá kiếm là để nó chiến đấu giành lại sự sống từ bàn tay con người. Sức lực của ông lão Xan-ti-a-gô là sức lực của con người. Ý chí, trí tuệ và kinh nghiệm đã giúp lão khắc phục hoàn cảnh, tuổi tác để cuối cùng giành được chiến thắng, ông lão thú vị rút ra bài học: Ta chỉ thạo hơn cu cậu ở mỗi cái trò mánh lới.

Thái độ đối với con cá kiếm phản ánh diễn biến phức tạp trong tâm trạng ông lão lúc này. Ông lão vừa yêu quý, khâm phục con cá vừa quyết tâm phải hạ gục nó. Lão thân mật gọi nó là người anh em và chân thành bày tỏ: Tao chưa bao giờ thấy bất kì ai hùng dũng, duyên dáng, bình tĩnh, cao thượng hơn mày, người anh em ạ.

Nguyên do là vì Xan-ti-a-gô suốt đời làm nghề đánh cá mà đã lâu không bắt được con cá nào, có nghĩa là ông lão không còn tồn tại với tư cách của một ngư phủ. Ông lão đặt ra cho mình nhiệm vụ là bằng mọi giá phải bắt được con cá kiếm. Trong cuộc săn đuổi đó, con cá kiếm đã bộc lộ phẩm chất cao quý như một con người chân chính. Nó không lồng lên làm đắm thuyền, không lặn sâu xuống bứt đứt dây câu mà chấp nhận cuộc đấu tay đôi một cách sòng phẳng. Nó mải miết kéo chiếc thuyền của ông lão ra khơi xa. Những lời trò chuyện với con cá kiếm và độc thoại nội tâm cho thấy ông lão có cảm nhận rất khác lạ về con cá mà mình đang săn đuổi. Con cá kiếm khổng lồ vừa là đối tượng chinh phục vừa là bằng hữu của ông lão. Điều đó cho thấy hành trình tìm kiếm ước mơ của con người là vô cùng vất vả và hành trình thực hiện ước mơ lại càng gian nan hơn, đòi hỏi con người phải tập trung trí lực cao độ.

Hình ảnh con cá kiếm ở phần nổi là thành quả của nhiều ngày lao động vất vả trên biển của ông lão Xan-ti-a-gô. Ở phần chìm, nó tượng trưng cho ước mơ, khát vọng lớn lao của con người, là vẻ đẹp kì diệu của thiên nhiên. Trong quan hệ với con người, thiên nhiên vừa là bạn bè vừa là đối thủ.

Hình ảnh con cá kiếm khổng lồ trong tác phẩm được tác giả miêu tả từ xa tới gần, từ bộ phận tới toàn thể thông qua cảm nhận từ gián tiếp đến trực tiếp của ông lão Xan-ti-a-gô. Lúc đầu, ông lão chỉ thấy cái bóng đen dài vượt qua dưới con thuyền và cảm nhận rằng nó dài đến mức không thể tin nổi. Sau đó, ông lão nhìn thấy cái đuôi lớn hơn cả chiếc lưỡi hái lớn, màu tím hồng dựng trên mặt đại dương xanh thẳm. Sau vòng lượn thứ ba, ông lão đã ngạc nhiên đến bàng hoàng khi nhìn thấy tận mắt hình dáng tuyệt đẹp và độ lớn chưa từng có của con cá kiếm.

Con cá kiếm có một vẻ đẹp kiêu hùng, kì vĩ. Lúc bị ngọn lao của ông lão phóng trúng tim, con cá kiếm vẫn đẹp một vẻ đẹp tuyệt vời: Khi ấy con cá mang cái chết trong mình, sực tỉnh, phóng vút lên khỏi mặt nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp và sức lực. Nó dường như treo lơ lửng trong không trung phía trên ông lão và chiếc thuyền.

Sau khi ông lão đã buộc nó cặp mạn thuyền để đưa vào bờ thì: Da cá chuyển từ màu gốc, màu tía ánh bạc sang màu trắng bạc và những cái sọc phô cùng màu tía nhạt như đuôi nó. Những đường sọc ấy lớn hơn cả bàn tay người xòe rộng còn mắt nó trông dửng dưng như những tấm kính trong kính viễn vọng hay như vị thánh trong đám rước. Vẻ đẹp sống động không còn nữa mà thay vào đó là sắc màu nhợt nhạt của một sinh vật đã bị tước đoạt sự sống.

Sự khác biệt đó hàm chứa một ý nghĩa sâu xa: Con cá kiếm không chỉ là một con cá do ông lão săn được mà là hình ảnh của ước mơ, lí tưởng mỗi con người theo đuổi trong suốt cuộc đời. Sự khác biệt đó còn gợi cho người đọc suy nghĩ: Phải chăng đó là khoảng cách xa vời giữa ước mơ và hiện thực. Khi ước mơ đã trong tầm tay hoặc đã trở thành hiện thực thì nó không còn giữ được vẻ đẹp đẽ, huy hoàng như trước nữa.

Hình ảnh con cá kiếm còn tượng trưng cho khát vọng nghệ thuật và quá trình sáng tạo của nhà văn. Sự xuất hiện lần đầu của con cá kiếm ám chỉ cơ hội cho nhà văn khám phá . Hành trình theo đuổi con cá của ông lão Xan-ti-a-gô cũng là hành trình lao động nghệ thuật của nhà văn. Con cá kiếm vừa xuất hiện cũng giống như tác phẩm mới hình thành ở ý đồ sáng tác, nhà văn chỉ mới cảm nhận được ý nghĩa tiềm ẩn của nó. Đến khi tác phẩm đã hoàn thành thì nó phô ra vẻ đẹp để mọi người có thể nhìn thấy, cũng giống như con cá kiếm lúc phóng vút lên khỏi mặt nước. Đến khi đã có đời sống riêng thì chính tác phẩm đưa tác giả đến bến bờ vinh quang. Con cá kiếm là đối tượng để ông lão chinh phục và chiến thắng, là người anh em để lão so tài và thử sức, là mục đích, lí tưởng mà ông lão hướng đến. Như vậy, khuất phục được đối thủ vừa thể hiện trí tuệ và lòng dũng cảm, niềm kiêu hãnh của con người và là cơ sở để giúp con người đánh giá khả năng chinh phục thiên nhiên.

Đoạn trích trên tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của Hê-minh-uê: ngôn ngữ trong sáng, giản dị, lối kể chuyện thông qua việc sử dụng đối thoại, độc thoại nội tâm của nhân vật cùng với những hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng. Sự lặp đi, lặp lại những chi tiết theo kiểu kết cấu vòng tròn xoắn trôn ốc giúp người đọc có thể bóc dần từng lớp vỏ ngôn ngữ để khám phá ra ý nghĩa và giá trị thực sự của tác phẩm. Đoạn trích còn cho thấy khả năng quan sát nhạy bén và trí tưởng tượng phong phú của Hê-minh-uê – nhà văn bậc thầy về tiểu thuyết.

Tác phẩm Ông già và biển cả cũng thể hiện tình cảm yêu mến, khâm phục của nhà văn đối với những con người lao động nghèo khổ. Tác giả muốn chuyển đến người đọc một thông điệp quan trọng: Trong cuộc đấu tranh vật lộn mưu sinh hay để lập chiến công, con người có thể chấp nhận cái chết, nhưng không bao giờ chấp nhận lùi bước. Câu chuyện về ông lão đánh cá già nua, đơn độc nhưng vô cùng dũng cảm đã cổ vũ biết bao người trên thế giới dám dấn thân vào sự nghiệp đấu tranh vì hạnh phúc của nhân loại.

Phân tích tác phẩm Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê) – Bài làm số 2

Nhắc đến nguyên lý tảng băng trôi nổi tiếng thì chúng ta nhớ ngay đến nhà văn Hê minh uê. Có thể nói ông là một nhà văn vĩ đại nhất nước Mỹ thế kỉ XX. Ông để lại nhiều tiểu thuyết hay có giá trị về cuộc sống trong đó có tác phẩm ông già và biển cả. Từ tiểu thuyết ấy đã đánh dấu tên tuổi của ông. Đặc biệt tác phẩm ấy còn được viết theo nguyên lý tảng băng trôi.

Trước hết là nguyên lí tảng băng trôi thì ông chính là người đề xướng lối viết kiệm lời nhưng lại giàu ý nghĩa ấy. Theo ông thì một tác phẩm thì phải được viết theo nguyên lí tảng băng trôi mà chỉ có ba phần nổi bảy phầm chìm đòi hỏi mọi người phải suy nghĩ chiêm nghiệm mới có thể thấy hết cái hay của nó. Nhà văn không trực tiếp nói ra ý tưởng của mình mà phải xây dựng những hình tượng có rất nhiều sức gợi. Có những câu văn để trống để cho mọi người tự suy nghĩ và tìm hiểu, tự rút ra phần ẩn ý của tác phẩm.

Về tác phẩm thì nhân vật chính là ông già Xantiago – một ông già đánh cá người Cu ba. Ông đã 74 tuổi và trong suốt 84 ngày liền lão không câu được bất cứ một con cá nào dù nhỏ hay to. Chính vì thế mà đến cậu bé Ma nô lin cũng bị bố mẹ cấm không cho đi câu chung với lão nữa. Có thể nói người ta cho rằng ông vận xui rồi. Một hôm với ý chí không  chịu khuất phục của mình xantiago quyết định một mình ra khơi đánh cá. Thế rồi câu chuyện bắt đầu từ đó và những hình tượng ý nghĩa cũng từ đó mà được nhà văn thể hiện.

Ông lão đi đến trưa thả một bốn cần câu và đợi cho đến trưa thì có một con cá kiếm cắn câu. Con cá ấy to lớn làm cho ông lão cảm thấy rất xứng đáng với tài nghệ của mình. Chính vì thế mà ông quyết định phải bắt được nó vào bờ cho người ta không nói được gì ông nữa. Con cá hiện lên với những ấn tượng vô cùng đẹp. đó là một con cá to nó thể hiện qua những vòng lượn tròn rất lớn. Không những thế ông lão còn thấy nó qua một cái bóng đen vượt dài qua dưới thuyền, Lão không thể tin vào độ dài của nó. “ Cái đuôi lớn hơn cả một chiếc lưỡi hái lớn, màu tím hồng dựng trên mặt đại dương xanh thẳm”. “ Thân hình đồ sộ và những dọc dài màu tía”, “bộ vây to sụ bên sườn xòe rộng”. Nhà văn đã dùng những từ hay nhất gọn nhất để có thể miêu tả hình ảnh của con cá kiếm ấy. Con cá ấy hiện lên thật sự rất lớn, nó làm cho ông lão cảm thấy như đang buộc một con thuyền khác lớn hơn vào cạnh thuyền của mình. Ngay khi đó, con cá ròng rã kéo ông lão ra khơi xa trong suốt hai ngày đêm. Một con người cô độc, ra khơi chỉ với một chai nước và quyết tâm không gì lay chuyển về việc bắt được con cá lớn xứng đáng với tài nghệ của mình, lúc này đã được đặt vào thử thách quyết định. Liệu lão có chinh phục được con cá kiếm ấy không?

Và cuộc chiến giữa ông già và con cá bắt đầu từ đó, một cuộc chiến không cân sức.

Xem thêm:  Bình luận câu tục ngữ: Anh em khinh trước, làng nước khinh sau - Văn hay lớp 12

Về phía con cá nó tỏ ra cũng rất khôn ngoan. Khi bị mắc câu thì con cá lượn vòng chậm rãi bên thuyền sau đó nó lại đột ngột tấn công ông lão. Khi mệt nó lại chậm rãi, có những lúc ông lão tưởng rằng đã bắt được nó nhưng nó lại bơi ra xa. Con cá khiến ông lão chóng mặt hoa mắt choáng váng. Những vòng lượn ấy như thể hiện được sự cố gắng thoát khỏi sự bủa vây của người ngư phủ. Nó “phóng vút lên khỏi mặt nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp và sức lực. Nó dường như treo lơ lửng trên không trung…rơi sầm xuống nước bắn tung trùm lên cả ông lão và chiếc thuyền”
Qua đây ta thấy được ý đồ nghệ thuật mà nhà văn gửi gắm qua hình tượng con cá kiếm. Đó là con cá kiếm là hình tượng văn học mang tính người, toát lên sự kiêu dũng cũng như bất khuất vượt lên mọi khó khăn của cuộc sống. không những thế con cá kiếm còn là biểu tượng của thiên nhiên đẹp đẽ vô cùng. Sức mạnh của thiên nhiên được thể hiện qua hình tượng đặc điểm của con cá Kiếm ấy. Đồng thời nó biểu tượng cho ước mơ khát vọng của con người.

Về phía ông lão thì sao?. Ông tỏ ra mừng vui khi thấy con cá nhưng ông cũng biêt là mình sẽ phải chiến đấu với nó để đi về. Đây là một cuộc chiến đấu không cân sức mà bên yếu lại là ông lão. Thế nhưng ông không chịu khuất phục mà kiên quyết bắt con cá đó về. Ông cảm nhận được những vòng lượn của con cá qua áp lực của những sợi dây. Và khi nhìn sự căng trùng của sợi dây thì ông biết nên kéo hay nới lỏng ra. Đặc biệt là hành động nhanh chóng và dứt khoát ông đã phóng lao trúng tim con cá. Cuộc chiến không cân sức như thế nhưng ông nhất định kiên cường ý chí và cuối cùng ông đã thu phục được nó.

Qua đây ta thấy được nhà văn khẳng định sức mạnh và vẻ đẹp của con người qua hình tượng ông lão. Đặc biệt là sự thắng lợi của con người trong hình trình chinh phục thử thách.

Thế nhưng kết cục câu chuyện thì quá thương tâm bởi vì khi ông bắt được nó như thế nhưng cuối cùng cũng bị đàn cá mập đến rỉa thịt con cá kiếm khiến cho nó khi vào bờ chỉ còn trơ bộ xương mà thôi. Nhưng điều đó không quan trọng mà quan trọng là ông lão đã thắng trong trận đấu không cân sức đó. Chính những điều đó mới là những điều để nhà văn gửi gắm những ý nghĩa biểu tượng.

Qua đây ta thấy được phần nổi và phần chìm của tác phẩm. Phần nổi là hành trình chinh phục con cá kiếm của ông lão xantiago. Còn phần chìm gồm ông lão biêu tượng cho sức mạnh và trí tuệ của những người dân lao động. Con ca kiếm biểu tượng cho sức mạnh vẻ đẹp của thiên nhiên. Biển cả khung cảnh kì vĩ đã là môi trường hoạt động sáng tạo của con người. Còn cuộc đi câu kia chính là hành trình đi tìm cái đẹp và chinh phục thiên nhiên. Nó còn là hành trình theo đuổi ước mơ và biến ước mơ thành hiện thực. Và đồng thời là hành trình để vượt qua thử thách đu tới thành công.

Như vậy qua đây ta thấy được nguyên lí tảng băng trôi của Hê Minh uê và tác phẩm ông già và biển cả. Qua tác phẩm này chúng ta không những hiểu được nhưng phần chìm phần nổi của nó mà còn học tập được từ nhà văn lớn ấy lối viết kiệm lời này.

Phân tích tác phẩm Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê) – Bài làm số 3

Ơ-nít Hê-minh-uê (1899-1961), nhà văn xuất sắc của nền văn học Mĩ, được Giải thưởng Nô-ben năm 1954. Tác phẩm Ông già và biển cả (1952), kể về hành trình săn đuổi và chinh phục con cá kiếm khổng lồ của một ông già trên biển cả, nhưng cuối cùng con cá khổng lổ ấy lại bị đàn cá mập tấn công, rỉa thịt đến mức chỉ còn bộ xương. Thiên truyện là một ẩn dụ về hình ảnh con người theo đuổi những khát vọng lớn lao, dù cuối cùng thất bại, nhưng vẫn bất khuất không chùn bước. Bên cạnh đó là một nghệ thuật độc đáo với nguyên tắc kể chuyện "cứ bảy phần của nó chìm cho một phần nổi" – đó chính là "nguyên lí tảng băng trôi" trong kể chuyện do chính Hê-minh-uê đề xuất. Thiên truyện thể hiện rõ nét sức thuyết phục lớn lao của tư tưởng và văn tài của Hê-minh-uê đối với Giải thưởng Nô-ben.

Đoạn trích trong sách giáo khoa nằm ở giữa thiên truyện, diễn tả cảnh ông lão chiến đấu ngoan cường với con cá kiếm và bắt được nó. 1. Con cá kiếm khổng lồ – vẻ đẹp và sức mạnh siêu việt của tự nhiên Sau tám mươi tư ngày lênh đênh trên biển cả không đánh bắt được con cá nào, ngày thứ tám mươi lăm, ông lão gặp một con cá kiếm khổng lồ. Suốt hai ngày đầu, con cá dù đã mắc câu nhưng vẫn chưa chịu khuất phục, nó lôi ông lão đi dọc ngang trên biển. Đến khi nhìn thấy con cá đuối sức nổi lên mặt nước, chính ông lão, người thợ câu già dặn của biển cả, cũng phải kinh ngạc: Thoạt tiên, lão thấy một cái bóng đen vượt dài qua dưới con thuyền đến mức lão không thể tin nổi độ dài của nó: không, nó không thể lớn như vậy được ; cái đuôi lớn hơn cả chiếc lưỡi hái lớn, màu tím hồng dựng trên mặt dại dương xanh thẳm ; thân hình đồ sộ và những sọc màu tía trên mình ; cánh vi trên lưng xếp lại, còn bộ vây to sụ bên sườn xoè rộng ; con cá lại tiếp tục lượn vào theo vòng tròn của nó trông điềm tĩnh và tuyệt đẹp, chỉ có cái đuôi đồ sộ cử động ; mõm nó dài, rộng, ánh bạc, vần tía và bất tận trong dòng nước, cái vây ngực đồ sộ, vươn cao trong không trung, phóng vút lên khỏi mặt nước, phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ dẹp và sức lực,… Một con cá to lớn và tuyệt đẹp. Đó chính là vẻ đẹp của thiên nhiên, một vẻ đẹp khổng lổ xứng đáng với cái rộng mênh mông, hùng vĩ của biển cả, nơi luôn chứa đựng bao điều bí mật và những sức mạnh cũng như những hiểm hoạ không lường. Vẻ đẹp khổng lồ, rực rỡ cũng như sức mạnh ấy của con cá khiến ông lão cũng phải thán phục: Tao chưa bao giờ thấy hất kì ai hùng dũng, duyên dáng, hình tĩnh, cao thượng hơn mày, người anh em ạ. Con cá như là sản vật của tự nhiên mà con người bằng mọi gan dạ, mưu trí để chinh phục, là vận may của con người sau mọi gian truân, vất vả tìm kiếm. Nó được tôn trọng, được bình đẳng với con người về vẻ đẹp và sức mạnh. Vì thế trong trận chiến với con cá kiếm này, ông lão coi con cá như một người anh em, một con người thật sự. Vì vậy, ông có những lời nói âu yếm với con cá: ta chỉ thạo hơn cu cậu ở mỗi cái trò mánh lới; còn cu cậu thì đâu có làm hại ta chút máy may, cu cậu sẽ đưa ta vào tới bờ… Trong những lời trò chuyện của ông với con cá, ông coi đó như là một người bạn cùng chiến đấu trong một trận thể thao giao hữu, chứ không phải là trận quyết chiến với kẻ thù. Điều đó cho thấy sự hoà đồng, tôn trọng, thán phục của ông lão với vẻ đẹp và sức sống vô tận của biển cả. 2. Ông lão đánh cá – người chinh phục thiên nhiên Để chiến thắng được sức mạnh khổng lồ ấy, ông lão đã phải vận dụng hết kinh nghiêm, trí thông minh, lòng dũng cảm của một ngư dân sống cả đời trên biển. Cuộc chiến của ông lão với con cá khổng lồ là cuộc chiến gay go và ngoan cường, khẳng định sức mạnh cả tinh thần và thể chất của con người. Ngày thứ ba, con cá bắt đầu mệt mỏi và dần khuất phục ông lão. Ông lão đã già, quá già, lại cộng thêm quá mệt mỏi vì suốt hai ngày đêm bị con cá kéo chạy dọc ngang trên biển, chỉ ăn một chút cá sống, uống nước cầm hơi, ông gần như kiệt sức: mồ hôi ướt đẫm người, lão mệt thấu xương ; hoa mắt suốt cả tiếng đồng hồ ; mồ hôi xát muối vào mắt lão ; hai lần lão cảm thấy chóng mặt và choáng váng ; chưa bao giờ mình mệt như thế này ; lão lại thấy xây xẩm mặt mày ; lão cam thấy choáng váng, đau đớn và không nhìn rõ ; lão cảm thấy mình sắp ngất đi,… Ông một mỏi và suy sụp đến nỗi: lòng kiêu hãnh cũng đã mất từ lâu. Nhưng ông lão vẫn kiên cường, không bỏ cuộc. Bởi lẽ, cuộc đấu với con cá được ông lão coi là một cuộc đấu thực sự không chỉ vì mưu sinh mà còn vì danh dự của con người sinh sống lâu đời trên mặt biển. Ông lão luôn tự động viên mình: mày khoẻ, mày luôn luôn khoẻ ; đầu ơi, hãy tỉnh táo, mình sẽ cố thêm lần nữa ; hãy đứng vững, đôi chân kia ; tỉnh táo vì tao, đầu à, bọn mày chưa bao giờ bại trận,… Với những kinh nghiệm và trí thông minh của người đánh cá lão luyện, ông đã dồn sức để bắt con cá: thả dài dây câu, kéo dây, nới dây, thu dây về,… để con cá, dù có sức mạnh ghê gớm nhưng không thể tuột ra khói bàn tay già dặn kinh nghiệm của ông lão. Ông lão còn vận dụng cả kinh nghiệm về các cơn gió và con sóng để lựa đường kéo con cá. Con cá rất khoẻ, không dễ khuất phục, nhưng ông lão còn bền bỉ hơn nó bởi kinh nghiệm, đặc biệt là ý chí. Để nói vể ý chí và sức chịu đựng của ông lão, ý nghĩ ấn tượng nhất của ông lão trong đoạn trích này là: Hãy giữ đẩu óc tỉnh táo và biết cách chịu đựng như một con nguời. Hay như một con cá. Điều đó có nghĩa là sự chịu đựng của con người luôn thể hiện trong trạng thái lặng lẽ, âm thầm, cô đơn, không thể chia sẻ, chi có mình mang hết mọi gánh nặng cuộc sống trên thế gian này. Một ý nghĩ mang tính triết lí. Cuối cùng, dồn tất cả mọi đớn đau và những gì còn lại của sức lực và lòng kiêu hãnh đã rời bỏ từ lảu, để đương đầu với cơn hấp hối của con cá, ông lão đã phóng lao vào con cá. Hình ảnh ông lão đứng trên đôi chân già nua, run rẩy, nhấc cao ngọn lao hết mức, vận hết sức bình sinh để phóng mũi lao vào đúng trái tim con cá, là hình ảnh tuyệt đẹp, như một bức tượng đài về sự chiến thắng đầy gian khổ của con người trong công cuộc chinh phục tự nhiên. Ông lão đã chiến thắng: bắt được con cá kiếm khổng lồ. Đối với ngư dân, bắt được cá, mà cá càng to thì niêm vinh dự, lòng kiêu hãnh càng lớn. Con cá là vận may của ông lão sau hơn tám mươi ngày ròng rã lênh đênh trên biển. Bên cạnh việc đánh bắt cá như một phương tiện mưu sinh (ông lão đã từng tính, con cá nặng hơn nứa tấn, giá ba mươi xen (cent) một pao (pound) thì sẽ được bao nhiêu tiền), bắt được nhiều cá và cá lớn là minh chứng cho những kinh nghiệm nghề nghiệp, vận may trên biển, là thành quả của ý chí và lòng quả cảm của con người. Đó là sự chiến thắng thật sự vinh quang của con người lao động đầy mưu trí và lòng dũng cảm. Nhưng con người anh hùng ấy thực ra lại là con người rất bình thường. Chân dung ông lão hiện lên với tất cả khả năng cũng như những giới hạn của con người: vừa kiên cường, dũng cảm, vừa đầy ý chí và nghị lực nhưng cũng bình thường, yếu đuối và nhỏ bé. Đây chính là một trong những đặc điểm nổi bật của nhân vật trong tác phẩm của Hê-minh-uê. Nhưng có lẽ, đặc điểm ấy mới thể hiộn đúng đắn nhất hình ảnh thật của một con người anh hùng trong cuộc đời. 3. Nguyên lí tảng băng trôi – nghệ thuật kể chuyện đặc sắc Tác phẩm là thiên truyện minh chứng rất rõ cho "nguyên lí tảng băng trôi" do tác giả đề xuất. Sự kiện hầu như không có gì: đuổi theo cá, cá cắn câu, bắt cá và bị cá mập tấn công, chống trả và về đến bờ trong thất bại. Tâm trạng nhân vật chủ yếu bộc lộ qua độc thoại nội tâm mang tính đối thoại. Nhà văn rất có ý thức nhường lời cho nhân vật, cố giấu mình hết mức. Hình ảnh ông già Xan-ti-a-gô được miêu tả cô đọng đến mức tối đa. Tất cả đoạn trích kể về chuyện ông lão bắt cá dường như chỉ là những lời được nhắc lại qua cảm giác và những độc thoại nội tâm của ông lão. Có khá nhiêu cụm từ như lão nói, ông lão nói, lão nghĩ, lão thấy, lão cảm thấy, cám giác,… báo hiệu hình thức ngôn ngữ độc thoại nội tâm, một biện pháp phổ biến trong tác phẩm của Hê-minh-uê. Với điểm nhìn được đặt vào nhân vật như vậy, bộ mặt tâm lí ông lão hiện lên rất rõ: dù mệt mỏi, suy sụp, ở ông lão vẫn tiềm tàng sức mạnh, ý chí và lòng quả cảm. Đấy là phần nổi của câu chuyện, một phần của "tảng băng trôi", còn "bảy phần chìm" của tác phẩm là ở đâu? Đó là ở những hình ảnh mang tính ẩn dụ và tượng trưng cao của câu chuyện. Bên cạnh cá kiếm như là biểu tượng của vẻ đẹp và sức mạnh hùng vĩ của tự nhiên bị con người chinh phục, biểu tượng của sự chiến thắng và chinh phục của con người trước tự nhiên thì đàn cá mập lại là hình ảnh của cái xấu xa, hung dữ, khát máu, là sức mạnh cuồng nộ, man dại và khủng khiếp của tự nhiên mà con người không tài nào thắng nổi. Ngoài ra, còn có thể dẫn ra nhiều cách hiểu về hình tượng ông già và biển cả. Người thì cho rằng, đánh bắt cá, đặc biột là cá lớn là sự khẳng định sự tồn tại của con người (G. Ca-rây). Có người khẳng định: Ông già và biển cả là bài ca ca ngợi sức sống quật cường của con người (Lê Đình Cúc). Người thì phát hiện: tác phẩm miêu tả cuộc vật lộn gay gắt giữa con người với thiên nhiên đầy chân thực ; từ đó nâng lên tầng ý nghĩa thứ hai, nêu cái quyết liệt, tàn bạo của đời sống và khả năng chống trả của con người (Phùng Văn Tửu). Thậm chí, có người còn cho rằng Xan-ti-a-gô là biểu tượng của Chúa: nhọc nhằn, vất vả, đầy sức mạnh, lòng can đảm, tình yêu mãnh liệt, đấu tranh ngoan cường với số phận bi đát,… Xan-ti-a-gô còn là một huyền thoại: con người sinh ra là để chịu đựng, đương đầu với những khó khăn, gian khổ, rủi ro, thất bại, nhưng không bị đè bẹp bởi số phận mà vẫn vươn lên, tiềm tàng những khát vọng lớn. Ông già Xan-ti-a-gô là biểu tượng hùng vĩ của con người chinh phục biển cả, một mình đơn độc bắt cá và chống trả lũ cá mập khát máu. Suy rộng ra, đó cũng là biểu tượng của con người trên đường chinh phục thế giới, thực hiện khát vọng, mơ ước của mình một cách ngoan cường. Nhưng mặt khác, đó vẫn là con người bình thường, yếu đuối, đơn độc, rất đỗi con người. Ông già và biển cả – câu chuyện một ông già đơn độc tự chiến đấu, chiến thắng và thất bại trên biển cả – xứng đáng được xem như một thiên anh hùng ca về con người và hành trình con người thực hiện những khát vọng lớn lao của mình bằng ý chí và lòng dũng cảm. Tác phẩm đã được sáng tạo với một nghệ thuật đặc sắc: nhân vật chủ yếu tự bộc lộ bằng cái nhìn bên trong – độc thoại nội tâm được khai thác triệt để ; các chi tiết, hình ảnh, ngôn ngữ được lựa chọn nghiêm ngặt, tạo tính hàm súc, đa nghĩa ; các sự kiện được giản lược đến mức tôi đa… Thiên truyện quả là một kiệt tác. 

Phân tích tác phẩm Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê) – Bài làm số 4

Hê Minh Uê là nhà văn xuất sắc của văn học Mỹ, ông nổi bật với phong cách tảng băng trôi, những giá trị đó để lại cho ông nhiều cảm xúc, nó đặc biệt đang xoáy sâu vào từng dòng cảm xúc của con người, mỗi tác phẩm là một nghệ thuật đặc sắc, tiêu biểu cho những sáng tác đó là tác ông già và biển cả.

Với phong cách nghệ thuật độc đáo, ông đã tạo nên cho chính tác phẩm của mình những giá trị to lớn về mặt nghệ thuật, tình huống đó đã tạo nên cho tác phẩm nhiều giá trị, không chỉ về mặt nội dung mà nó còn thể hiện được tư tưởng và tinh thần của tác phẩm. Với ngôn ngữ sắc sảo, và nghệ thuật phong phú, ông đã tạo nên cho bản thân nhiều giá trị, bởi nghệ thuật bảy chìm, ba nổi, hình thức đó thể hiện một hình thức đa dạng, và nó mang nhiều nét đặc trưng riêng, hình thức đó đã tạo nên cho chính tác phẩm những sự cuốn hút trong tâm hồn và giá trị chung của toàn bộ tác phẩm, những giá trị đó đã mang cho cuộc sống này nhiều điều nhất.

Với nghệ thuật tạo hình và nghệ thuật nguyên lý tảng băng trôi ông đã miêu tả cuộc sống con người đang dần đối chọi với thiên nhiên, một cuộc đấu không tương sức, con người chỉ có sự hữu hạn trong sức khỏe, nhưng thiên nhiên thì vô cùng rộng lớn nó cũng thể hiện một thái độ kiên nhẫn và mang lại cho con người nhiều cảm xúc, những giá trị đó thể hiện một tư tưởng đó là cuộc đấu tranh với thiên nhiên, điều đó cuộc sống của con người, đang tạo dựng nên cho chính nhân vật, của mình nhiều phẩm chất tốt đẹp, giá trị đó mang lại cho người đọc nhiều giá trị và ý nghĩa to lớn nhất.

Với sự chống chọi với thiên nhiên rộng lớn, suốt bao nhiêu năm tháng gắn bó ở nơi đây, ông cũng thể hiện được một tình cảm và sự gắn bó sâu sắc, trong con mắt và cái nhìn của tác giả, về sự chịu đựng và trống trọi đối với thiên nhiên rộng lớn. Thời gian lênh đênh trên biển cũng không quá dài, nhưng nó cũng làm cho sức khỏe của ông lão, tê liệt. ông đau xót và cái lạnh đang dần ám ảnh lấy tâm can của người đọc, những điều đó làm cho con người cảm thấy đau đớn, và giá trị của nó không dừng lại ở đó, cuộc chiến đấu giữa ông lão và những đàn cá dữ ở biển cảm cũng làm cho cơ thể của ông ốm yếu dần hơn, nhưng không vì thế mà ông không vì thế mà từ bỏ, vẫn luôn chiến đấu hết mình, mặc dù ông đang phải chịu nhiều đau đớn và sự khó khăn từ thiên nhiên.

Nhưng rồi chỉ có một mình, lênh đênh trên biển cả, ông không còn đủ sức để có thể chống chọi với nhiều loại cá dữ, một mình và ông đang dần tê liệt và cảm thấy đau đớn, ông buồn bã trước hình ảnh đó, nhưng rồi cuộc đấu tranh không cân sức đó làm cho ông cảm thấy thất vọng về chính bản thân mình, lần lượt từng đàn cá, xông ra xâu xé con cá kiếm. Ông muốn mang nó vào bờ, nhưng rồi cuộc đọ sức không cân đó làm cho ông thất bại.

Với nghệ thuật xây dựng tinh tế, ông đã để cho người đọc một cái nhìn hoàn toàn mới mẻ, về cuộc sống, nhân vật và giá trị đó để lại cho người đọc nhiều cảm xúc, đó là cảm xúc riêng của các nhân vật, về giá trị cũng như tác phẩm, ông làm nổi bật lên tinh thần của người chiến sĩ, trước một cái nhìn mới mẻ, đầy tinh tế, và đem lại cho người đọc nhiều cảm xúc nhất.

Một mình phải đương đầu với những đàn cá dữ, đàn cá dữ hung dữ, nó để lại cho con người của ông một cái nhìn đầy mới mẻ và mang lại nhiều giá trị cho con người nhiều giá trị và mang lại cho con người nhiều cái nhìn mới hơn về chính cuộc đời của mình, tác giả đang thể hiện được thái độ và tâm tư của mình, những giá trị đó để cho người đọc một cái nhìn sâu sắc về cuộc đời và giá trị của toàn bộ tác phẩm.

Sức mạnh của thiên nhiên và con người, đang ngày càng được thể hiện một cách mạnh mẽ, và giá trị đó thể hiện một cách sinh động, nó không chỉ thể hiện một cái nhìn toàn diện về sức mạnh của con người. Con người là sự hữu hạn của không gian, nó thể hiện một cái nhìn về cuộc đời và giá trị cho toàn tác phẩm, giá trị đó để lại cho người đọc một cái nhìn sâu sắc về cuộc đấu trí này. Cuộc đấu sức đó không cân sức, đó đã thể hiện sự nguy hiểm của thiên nhiên và con người, thiên nhiên cũng vô cùng khắc nghiệt, nó thể hiện một cái nhìn sâu sắc của con người.

Con người không bao giờ nguôi ngoai đi ý chí của mình, mặc dù, khó khăn và gian nan, nhưng nó cũng thể hiện một cái nhìn sâu sắc, về con người, con người mặc dù có sức hữu hạn, nhưng cũng không bao giờ nguôi ngoai đi ý chí quyết tâm và sự cố gắng vượt qua để đạt được mọi ý chí, chúng ta đều cảm nhận được một ý chí và khát vọng,mạnh mẽ và lớn lao trong cuộc sống của con người, giá trị đó để lại cho người đọc nhiều giá trị và khát khao muốn chinh phục thiên nhiên.

Thiên nhiên và con người đang được thể hiện một cách sâu sắc, nó cũng thể hiện một cái nhìn mới mẻ, trong cuộc sống, con người luôn phải đối diện, với những khó khăn và gian khổ, không bao giờ quên đi khát vọng, và ước mơ của mình, sự thất bại của ông lão trong tác phẩm cũng để lại cho người đọc nhiều suy ngẫm đó là cái nhìn về nhân vật, và giá trị đó cũng để lại cho người đọc nhiều cảm xúc và thể hiện sự sâu sắc nhất.

Ông già và biển cả là tác phẩm thành công của Hê Minh Uê, ông đã thể hiện được tư tưởng và giá trị trong tác phẩm với nguyên lý tảng băng trôi ông đã thể hiện được quan điểm nghệ thuật và giá trị trong toàn bộ tác phẩm.

Hồng Loan tổng hợp

Xem thêm:  Giải bài tập Lịch sử lớp 6 Bài 8: Thời nguyên thủy trên đất nước ta

Bình luận bài viết

Có thể bạn quan tâm

DMCA.com Protection Status